İşten Çıkarılırsanız Ne Yapmalısınız? İhbar ve Kıdem Rehberi
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve avukatlık hizmeti, hukuki danışmanlık veya hukuki görüş niteliğinde değildir. Hukuki kararlarınız için mutlaka bir avukata danışınız.
İşten Çıkarıldığınızda İlk Yapmanız Gerekenler
İşten çıkarılmak stresli bir süreçtir. Ama bu süreçte hızlı ve doğru adımlar atmak, haklarınızı korumanızı sağlar. Önce sakin olun, ardından şu adımları takip edin:
- Fesih bildirimini alın ve saklayın. İşveren yazılı bildirim vermek zorundadır (4857 sayılı İş Kanunu Madde 19). Sözlü olarak söyledildi mi? Yazılı talep edin.
- Hiçbir belgeyi aceleyle imzalamayın. İbra belgesi, ibraname veya "tüm haklarımı aldım" ifadeli belgeler hukuki sonuç doğurur. Okumadan imzalamayın.
- SGK çıkışınızın yapıldığını kontrol edin. e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümünüzü kontrol edin; çıkış kodu doğru mu?
- İşten çıkarılma tarihini not edin. Hak kayıplarını önlemek için süreler bu tarihten işler.
Fesih Türleri: Hangi Durum Hangi Hakkı Doğurur?
İş sözleşmesinin sona ermesi biçimi, alacağınız tazminatları doğrudan etkiler.
Haksız Fesih
İşveren, geçerli bir neden göstermeden sizi işten çıkardıysa bu haksız fesihtir. İş güvencesi kapsamındaysanız işe iade davası açabilirsiniz. İş güvencesi dışındaysanız kötüniyet tazminatı talep edebilirsiniz.
Geçerli Nedenle Fesih
4857 sayılı İş Kanunu'nun 18. maddesi kapsamında, işçinin performansı veya davranışı ya da işletmenin gereksinimleri gerekçesiyle yapılan fesihtir. Yazılı bildirim zorunludur. Kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanırsınız.
İş güvencesi kapsamındaysanız (30+ işçi, 6+ ay kıdem), gösterilen gerekçenin gerçekten geçerli olmadığını düşünüyorsanız işe iade yoluna başvurabilirsiniz. Mahkeme, öne sürülen nedenin yeterliliğini değerlendirir. Gerekçe haklı bulunursa dava reddedilir; ancak dava açma hakkınız her durumda mevcuttur.
Haklı Nedenle Fesih (İşveren)
4857 Madde 25/II kapsamında; ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranış, devamsızlık gibi ağır ihlaller gerekçe gösterilebilir. Bu durumda ne kıdem ne ihbar tazminatı ödenir. İşverenin haklı nedenini ispat etmesi gerekir.
İhbar Süresi Nedir?
4857 sayılı İş Kanunu'nun 17. maddesine göre, işveren belirsiz süreli iş sözleşmesini sona erdirmek istiyorsa önceden haber vermek zorundadır. Bu süreye ihbar süresi (bildirim süresi) denir.
İhbar Süreleri Tablosu
| Çalışma Süresi | İhbar Süresi |
|---|---|
| 0 – 6 ay | 2 hafta |
| 6 ay – 1,5 yıl | 4 hafta |
| 1,5 yıl – 3 yıl | 6 hafta |
| 3 yıldan fazla | 8 hafta |
Bu süreler asgari sınırlardır; iş sözleşmesiyle artırılabilir, azaltılamaz.
İhbar Süresi Verilmezse Ne Olur?
İşveren ihbar süresi vermeden sözleşmeyi sona erdirirse, bu süreye denk gelen ücret tutarında ihbar tazminatı ödemek zorundadır. Örneğin 4 yıl çalışan bir işçi için 8 haftalık brüt ücret tutarında ihbar tazminatı ödenir.
Önemli Bilgi
Önemli: İhbar tazminatı gelir vergisine ve SGK primine tabidir. Kıdem tazminatından farklı olarak vergi muafiyeti yoktur.
İş Güvencesi ve İşe İade Davası
Kimler İşe İade Davası Açabilir?
4857 Madde 18 kapsamında iş güvencesinden yararlanmak için üç koşul birlikte aranır:
- İşyerinde en az 30 işçi çalışmalıdır
- İşçinin o işyerinde en az 6 ay kıdemi olmalıdır
- İş sözleşmesi belirsiz süreli olmalıdır (belirli süreli değil)
Bu koşulları sağlıyorsanız işveren iş sözleşmenizi ancak geçerli bir nedenle sona erdirebilir. Geçerli neden olmaksızın yapılan fesih haksız sayılır ve işe iade hakkı doğar.
İşe İade İçin Kaç Gününüz Var?
Önemli Bilgi
Önemli: İşe iade başvurusu için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabuluculuğa başvurmanız zorunludur. Bu süre hak düşürücüdür; geçirirseniz dava hakkını tamamen kaybedersiniz.
İşe İade Süreci Adım Adım
- Fesih bildirimini aldınız → 1 ay içinde arabuluculuğa başvurun
- Arabuluculuk anlaşmayla sonuçlandı → tazminat veya işe dönüş anlaşması yapılır
- Arabuluculuk başarısız oldu → 2 hafta içinde iş mahkemesine dava açın
- Mahkeme işe iade kararı verdi → işveren 1 ay içinde işe başlatmak zorundadır
- İşveren işe başlatmadı → 4-8 aylık brüt ücret tutarında iş güvencesi tazminatı ödenir
İşe Dönmek İstemezsem?
İşe iade kararı aldınız ama işe dönmek istemiyorsunuz. İşveren işe davet ettiğinde 10 iş günü içinde kabul veya ret bildirmeniz gerekir. Reddettiğinizde işe iade tazminatı (4-8 aylık ücret) ve boşta geçen süre ücreti (en fazla 4 ay) alırsınız.
İş Güvencesi Kapsamında Değilseniz: Kötüniyet Tazminatı
İşyerinde 30'dan az işçi çalışıyor ya da 6 aylık kıdeminiz yoksa iş güvencesi kapsamında değilsinizdir. Bu durumda işe iade davası açamazsınız. Ancak işverenin fesih hakkını kötüye kullandığını (örneğin sendikal faaliyetiniz nedeniyle işten çıkarıldıysanız) ispat edebilirseniz, ihbar süresinin 3 katı tutarında kötüniyet tazminatı talep edebilirsiniz.
Karmaşık bir durumla mı karşılaştınız? Bu durumda bir avukata danışmanızı öneririz. Baro derneklerinin adli yardım birimleri ücretsiz veya düşük ücretli hukuki destek sağlayabilir. Bulunduğunuz ilin barosu için tıklayınız
Sık Sorulan Sorular
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabuluculuğa başvurmanız zorunludur. Bu süre hak düşürücüdür; geçirirseniz işe iade hakkını tamamen kaybedersiniz. Arabuluculuk başarısız olursa, son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesine dava açmanız gerekir.
Hayır, farklı tazminatlardır. Kıdem tazminatı, yeterli kıdemi olan işçinin belirli ayrılış biçimlerinde aldığı tazminattır. İhbar tazminatı ise işveren önceden haber vermeden iş sözleşmesini sona erdirdiğinde ödenen tazminattır. Her ikisi de aynı anda ödenebilir. Kıdem tazminatı vergiden muaf; ihbar tazminatı ise vergi ve SGK primine tabidir.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 19. maddesine göre fesih bildirimi yazılı olmak zorundadır. Yazılı bildirim yapılmadan gerçekleştirilen fesih geçersiz sayılır. İşverenden yazılı fesih bildirimi talep edin; reddederlerse noter aracılığıyla yazılı ihtar çekip konuyu kayıt altına alın.
İşe iade davası açamazsınız, bu doğru. Ancak 1 yıllık kıdeminiz varsa kıdem tazminatına hak kazanırsınız. İhbar süresi verilmemişse ihbar tazminatı alabilirsiniz. Ayrıca işveren fesih hakkını kötüye kullandıysa (sendikal faaliyet, şikâyet vb.) ihbar süresinin 3 katı kötüniyet tazminatı talep edebilirsiniz.
Hayır. İşe iade kararı size bir hak sunar, zorunluluk değil. İşveren işe davet ettiğinde 10 iş günü içinde kabul veya red kararınızı bildirirsiniz. Reddetmeniz durumunda işe iade tazminatı (4 ila 8 aylık brüt ücret) ve boşta geçen süre için en fazla 4 aylık ücret alırsınız.
Deneme süresi genellikle 2 aya kadar belirlenir. Bu süre içinde her iki taraf da ihbar süresine gerek kalmaksızın sözleşmeyi sona erdirebilir. Kıdem tazminatı için 1 yıllık süre dolmadığından hak doğmaz. İhbar tazminatı da ödenmez. Deneme süresi açıkça belirtilmemişse durum farklı değerlendirilebilir.
30 işçi sınırı, aynı işverene ait tüm işyerlerindeki toplam işçi sayısına göre belirlenir; yalnızca sizin çalıştığınız şubeye göre değil. Şirketin farklı şehirlerdeki şubelerinde toplam 30 veya daha fazla işçi varsa iş güvencesi kapsamına girebilirsiniz.