Arabuluculuk Nedir? 2026 Zorunlu Arabuluculuk Kapsamı ve Süreç

Arabuluculuk Nedir?

Arabuluculuk, iki taraf arasındaki anlaşmazlığı mahkemeye taşımadan çözmek için kullanılan resmi bir yöntemdir. Tarafsız ve bağımsız bir kişi olan arabulucu, tarafları bir araya getirir; onların kendi kararlarıyla anlaşmaya varmasına yardım eder. Karar vermez, kimseyi zorlamaz. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu bu sürecin temel çerçevesini belirler.

Mahkemeden en önemli farkı şudur: mahkemede hakim karar verir, arabuluculukta kararı siz verirsiniz. Toplantıda söylenenler gizlidir; mahkemede delil olarak kullanılamaz.

Arabuluculuk mu, Mahkeme mi?

Hangi yolun size daha uygun olduğuna karar vermenize yardımcı olacak karşılaştırma:

Benim Durumum Zorunlu mu? Durumunuza Göre Kontrol Edin

Bazı dava türlerinde mahkemeye gitmeden önce arabuluculuğa başvurmak zorunludur. Buna dava şartı denir: dava açabilmek için yerine getirilmesi zorunlu ön koşul. Bu adımı atlarsanız davanız usulden reddedilir; yeniden başlamanız gerekir.

Aşağıdaki tablodan kendi durumunuzu bulun:

Dava Türüne Göre Arabuluculuk

İş Uyuşmazlıkları

"Fabrikadan tazminatsız çıkarıldım, ne yapmalıyım?" — bu durumda mahkemeye gitmeden önce arabuluculuk zorunludur.

• Kapsam: Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, işe iade, fazla mesai, yıllık izin alacakları
• Kapsam dışı: Toplu iş uyuşmazlıkları (grev, toplu sözleşme)
• Azami süre: 4 hafta (3 hafta + 1 hafta uzatma)
• Dayanak: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu Md. 3 — 1 Ocak 2018'den beri yürürlükte
• 2024 değişikliği: İlk toplantıya katılmayan taraf, haklı çıksa bile yargılama giderinin yarısından sorumlu tutulur (7531 sayılı 9. Yargı Paketi, Kasım 2024)

Başvuru adımları için Arabuluculuk Başvuru Rehberi'ni inceleyin.

Kira Uyuşmazlıkları

"Ev sahibim kirayı iki katına çıkarmak istiyor, dava açmadan ne yapmalıyım?" — 1 Eylül 2023'ten itibaren kira davalarında arabuluculuk zorunlu dava şartıdır.

• Kapsam: Kira tespit, kira uyarlama, tahliye davaları, kiracı-kiralayan arası tazminat uyuşmazlıkları
• Kapsam dışı: Kira borcu nedeniyle ilamsız icra yoluyla başlatılan tahliye (ödeme emri)
• Azami süre: 4 hafta (3 + 1)
• Dayanak: 7445 sayılı Kanun — 1 Eylül 2023 tarihinde yürürlüğe girdi

Kira haklarınız hakkında daha fazla bilgi için Kiracı Hakları Rehberi'ni, ev sahibi iseniz Ev Sahibi Hakları Rehberi'ni inceleyin.

Ticari Uyuşmazlıklar

"Müşterim 80.000 TL'lik faturamı ödemedi, mahkemeye gitmeden önce ne yapmalıyım?" — şirketler arası ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk 1 Ocak 2019'dan beri zorunludur.

• Kapsam: Ticari alacak ve tazminat, sözleşmeden doğan uyuşmazlıklar, fatura, çek ve senet alacakları
• Kapsam dışı: İflas, konkordato, tahkim sözleşmesi olanlar, ihtiyati tedbir ve haciz talepleri
• Azami süre: 8 hafta (6 hafta + 2 hafta uzatma)
• Dayanak: TTK Madde 5/A (7155 sayılı Kanun)
• 2024 değişikliği: Anlaşma belgesi artık doğrudan icraya konu edilebilir; ayrı mahkeme şerhi gerekmez

Tüketici Uyuşmazlıkları

"Satın aldığım beyaz eşya arızalı, firma 200.000 TL iadesini reddetti." — bu tutarda bir uyuşmazlık arabuluculuk kapsamına girer.

• Kapsam: 149.000 TL ve üzeri tüketici uyuşmazlıkları (2025 yılı sınırı; 2026 güncellemesi için Ticaret Bakanlığı açıklamalarını takip edin)
• 149.000 TL altı: Tüketici Hakem Heyeti yolu geçerli — arabuluculuk zorunlu değil
• Tüketici avantajı: Anlaşma sağlanırsa tüketicinin arabuluculuk ücreti devlet tarafından karşılanır
• Dayanak: 6502 Md. 73/A (7251 sayılı Kanun) — 28 Temmuz 2020'den beri yürürlükte

Tüketici Hakem Heyeti sınırları ve başvuru yolu için Tüketici Hakem Heyeti Başvuru Rehberi'ni inceleyin.

Arabuluculuğun Avantajları

• Hız: İş ve kira uyuşmazlıklarında azami 4 hafta; ortalama mahkeme süresi 18–36 aydır
• Maliyet: Zorunlu arabuluculukta ilk 2 saatlik görüşme ücreti Adalet Bakanlığı tarafından karşılanır; anlaşma sağlanamazsa taraflar ek ödeme yapmaz
• Gizlilik: Toplantıda konuşulanlar gizlidir ve mahkemede delil olarak kullanılamaz
• Kontrol: Kararı hakim değil, taraflar birlikte verir; imzalamadan süreç bağlayıcı olmaz
• İlişkiyi koruma: Özellikle ticari ortaklar ve komşular arasındaki uyuşmazlıklarda müzakere yoluyla çözüm, tarafların ilişkisini sürdürmesini sağlar
• Kesinlik: Usulüne uygun imzalanan anlaşma belgesi, mahkeme ilamı niteliğinde bağlayıcıdır; temyiz yolu yoktur

Arabuluculuğa Uygun Olmayan Durumlar

Her sorun arabuluculukla çözülemez. Şu durumlarda doğrudan dava veya farklı hukuki yol gerekir:

• Ceza hukukundan doğan uyuşmazlıklar
• Boşanma davası (mal paylaşımı ve nafaka ayrı değerlendirilebilir)
• İflas ve konkordato süreçleri
• İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri
• Tahkim sözleşmesiyle çözüme bağlanmış uyuşmazlıklar
• Kamu hukukundan doğan uyuşmazlıklar (idari davalar)

Sonraki Adımlar

Durumunuzun zorunlu kapsama girdiğini anladıysanız ya da ihtiyari arabuluculuğu denemek istiyorsanız, sıradaki adım başvuru sürecini öğrenmektir.

• Başvuru adımları, arabulucu seçimi, ücretler ve müzakere süreci için: Arabuluculuk Başvuru Rehberi
• Kira uyuşmazlığıyla ilgili haklarınızı öğrenmek için: Kiracı Hakları Rehberi
• 149.000 TL altındaki tüketici şikayetleri için: Tüketici Hakem Heyeti Başvuru Rehberi

Arabuluculuk Ücreti Kim Öder?

Arabuluculuk ücretleri Adalet Bakanlığı asgari tarifesi üzerinden belirlenir:

• Taraflar anlaşırsa: Arabuluculuk ücreti taraflarca eşit olarak paylaşılır (6325 sayılı Kanun ve tarife).
• Taraflar anlaşamazsa: Anlaşmama durumunda arabuluculuk ücreti yine Adalet Bakanlığı asgari tarifesinin yarısı kadar her tarafça ödenir. Zorunlu arabuluculukta başarısız görüşme ücreti Hazine tarafından karşılanır.
• Dava şartı arabuluculuğunda: Anlaşma sağlanamazsa yapılan arabuluculuk giderleri yargılama sürecinde dava masraflarına dahil edilerek kazanan tarafça karşılanabilir.
• Ücretsiz arabuluculuk mümkün değildir; ancak ekonomik güçlük içinde olan kişiler adli yardım kapsamında arabuluculuk ücretine destek alabilir. Bunun için bağlı olunan baronun adli yardım birimine başvurulabilir.

Arabuluculukta Gizlilik

Arabuluculuk sürecinin en değerli özelliklerinden biri tam gizliliktir:

• Arabuluculukta söylenenler, paylaşılan belgeler ve yapılan teklifler mahkemede delil olarak kullanılamaz (6325 sayılı Kanun Madde 4).
• Bu gizlilik, tarafları daha açık ve esnek müzakere etmeye teşvik eder; resmi yargılama ortamında söylenemeyecek teklifler arabuluculukta dile getirilebilir.
• Arabulucu da süreçte öğrendiklerini gizli tutmakla yükümlüdür; üçüncü kişilere veya mahkemeye bildiremez.

Anlaşma Belgesi: Mahkeme Kararı Gibi Bağlayıcı

Arabuluculuk sürecinde tarafların imzaladığı anlaşma belgesi güçlü bir hukuki araçtır:

• İcra edilebilirlik şerhi alınmış arabuluculuk anlaşma belgesi, mahkeme ilamı (kararı) niteliğinde bağlayıcıdır ve doğrudan icraya konulabilir.
• Aile hukuku gibi bazı alanlarda (boşanma protokolü, nafaka vb.) anlaşmanın geçerli olabilmesi için aile mahkemesinin onayı gerekebilir.
• Anlaşma belgesi karşı tarafça uygulanmıyorsa icra müdürlüğüne başvurarak zorla icra yoluyla uygulatılabilir; ayrıca mahkemede dava açılması gerekmez.