Arabuluculuk Nedir? Zorunlu Arabuluculuk Rehberi (2026)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve avukatlık hizmeti, hukuki danışmanlık veya hukuki görüş niteliğinde değildir. Hukuki kararlarınız için mutlaka bir avukata danışınız.
Arabuluculuk Nedir?
Arabuluculuk, iki taraf arasındaki anlaşmazlığı mahkemeye taşımadan çözmek için kullanılan resmi bir yöntemdir. Tarafsız ve bağımsız bir kişi olan arabulucu, tarafları bir araya getirir; onların kendi kararlarıyla anlaşmaya varmasına yardım eder. Karar vermez, kimseyi zorlamaz. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu bu sürecin temel çerçevesini belirler.
Mahkemeden en önemli farkı şudur: mahkemede hakim karar verir, arabuluculukta kararı siz verirsiniz. Toplantıda söylenenler gizlidir; mahkemede delil olarak kullanılamaz.
Arabuluculuk mu, Mahkeme mi?
Hangi yolun size daha uygun olduğuna karar vermenize yardımcı olacak karşılaştırma:
| Kriter | Arabuluculuk | Mahkeme |
|---|---|---|
| Süre | 3–8 hafta | 1–5 yıl |
| Başlangıç maliyeti | İlk 2 saat devlet öder | Harç + avukat ücreti |
| Gizlilik | Tam gizli | Kamuya açık |
| Kararı kim verir? | Taraflar birlikte | Hakim |
| Temyiz riski | Yok (imzalanan belge kesin) | Var |
| İlişkiye etkisi | Korunabilir | Genellikle zarar görür |
Benim Durumum Zorunlu mu? Durumunuza Göre Kontrol Edin
Bazı dava türlerinde mahkemeye gitmeden önce arabuluculuğa başvurmak zorunludur. Buna dava şartı denir: dava açabilmek için yerine getirilmesi zorunlu ön koşul. Bu adımı atlarsanız davanız usulden reddedilir; yeniden başlamanız gerekir.
Aşağıdaki tablodan kendi durumunuzu bulun:
| Durumunuz | Arabuluculuk | Kanun Referansı |
|---|---|---|
| İşçi-işveren uyuşmazlığı (kıdem, ihbar, işe iade, fazla mesai) | ZORUNLU — 1 Ocak 2018'den beri | 7036 sayılı Kanun Md. 3 |
| Ticari alacak veya tazminat (şirketler arası) | ZORUNLU — 1 Ocak 2019'dan beri | TTK Md. 5/A (7155 sayılı Kanun) |
| Kira tespit, uyarlama veya tahliye davası | ZORUNLU — 1 Eylül 2023'ten beri | 7445 sayılı Kanun |
| Tüketici uyuşmazlığı (149.000 TL ve üzeri) | ZORUNLU — 28 Temmuz 2020'den beri | 6502 Md. 73/A (7251 sayılı Kanun) |
| Apartman, site veya kat mülkiyeti uyuşmazlığı | ZORUNLU — 1 Eylül 2023'ten beri | 7445 sayılı Kanun |
| Ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davası | ZORUNLU — 1 Eylül 2023'ten beri | 7445 sayılı Kanun |
| Tüketici uyuşmazlığı (149.000 TL altı) | KAPSAM DIŞI — Tüketici Hakem Heyeti'ne gidin | 6502 Md. 66 |
| Aile hukuku (mal paylaşımı, nafaka) | İHTİYARİ — Zorunlu değil | 6325 sayılı Kanun |
| Boşanma davası | KAPSAM DIŞI | — |
| Ceza davası | KAPSAM DIŞI | — |
| İflas veya konkordato | KAPSAM DIŞI | — |
| Tahkim sözleşmesi olan uyuşmazlık | KAPSAM DIŞI | — |
| İlamsız icra yoluyla tahliye (kira borcu) | KAPSAM DIŞI | — |
Önemli Bilgi
Önemli: Tablodaki sınırlar genel çerçevedir. Dava türünüzün kesin kapsama girip girmediğini öğrenmek için en yakın arabuluculuk bürosuna danışın. Bu içerik avukatlık hizmeti değildir.
Dava Türüne Göre Arabuluculuk
İş Uyuşmazlıkları
"Fabrikadan tazminatsız çıkarıldım, ne yapmalıyım?" — bu durumda mahkemeye gitmeden önce arabuluculuk zorunludur.
- Kapsam: Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, işe iade, fazla mesai, yıllık izin alacakları
- Kapsam dışı: Toplu iş uyuşmazlıkları (grev, toplu sözleşme)
- Azami süre: 4 hafta (3 hafta + 1 hafta uzatma)
- Dayanak: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu Md. 3 — 1 Ocak 2018'den beri yürürlükte
- 2024 değişikliği: İlk toplantıya katılmayan taraf, haklı çıksa bile yargılama giderinin yarısından sorumlu tutulur (7531 sayılı 9. Yargı Paketi, Kasım 2024)
Başvuru adımları için Arabuluculuk Başvuru Rehberi'ni inceleyin.
Kira Uyuşmazlıkları
"Ev sahibim kirayı iki katına çıkarmak istiyor, dava açmadan ne yapmalıyım?" — 1 Eylül 2023'ten itibaren kira davalarında arabuluculuk zorunlu dava şartıdır.
- Kapsam: Kira tespit, kira uyarlama, tahliye davaları, kiracı-kiralayan arası tazminat uyuşmazlıkları
- Kapsam dışı: Kira borcu nedeniyle ilamsız icra yoluyla başlatılan tahliye (ödeme emri)
- Azami süre: 4 hafta (3 + 1)
- Dayanak: 7445 sayılı Kanun — 1 Eylül 2023 tarihinde yürürlüğe girdi
Önemli Bilgi
Not: Bu tarihten önce açılmış davalara eski kurallar uygulanır.
Kira haklarınız hakkında daha fazla bilgi için Kiracı Hakları Rehberi'ni, ev sahibi iseniz Ev Sahibi Hakları Rehberi'ni inceleyin.
Ticari Uyuşmazlıklar
"Müşterim 80.000 TL'lik faturamı ödemedi, mahkemeye gitmeden önce ne yapmalıyım?" — şirketler arası ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk 1 Ocak 2019'dan beri zorunludur.
- Kapsam: Ticari alacak ve tazminat, sözleşmeden doğan uyuşmazlıklar, fatura, çek ve senet alacakları
- Kapsam dışı: İflas, konkordato, tahkim sözleşmesi olanlar, ihtiyati tedbir ve haciz talepleri
- Azami süre: 8 hafta (6 hafta + 2 hafta uzatma)
- Dayanak: TTK Madde 5/A (7155 sayılı Kanun)
- 2024 değişikliği: Anlaşma belgesi artık doğrudan icraya konu edilebilir; ayrı mahkeme şerhi gerekmez
Tüketici Uyuşmazlıkları
"Satın aldığım beyaz eşya arızalı, firma 200.000 TL iadesini reddetti." — bu tutarda bir uyuşmazlık arabuluculuk kapsamına girer.
- Kapsam: 149.000 TL ve üzeri tüketici uyuşmazlıkları (2025 yılı sınırı; 2026 güncellemesi için Ticaret Bakanlığı açıklamalarını takip edin)
- 149.000 TL altı: Tüketici Hakem Heyeti yolu geçerli — arabuluculuk zorunlu değil
- Tüketici avantajı: Anlaşma sağlanırsa tüketicinin arabuluculuk ücreti devlet tarafından karşılanır
- Dayanak: 6502 Md. 73/A (7251 sayılı Kanun) — 28 Temmuz 2020'den beri yürürlükte
Tüketici Hakem Heyeti sınırları ve başvuru yolu için Tüketici Hakem Heyeti Başvuru Rehberi'ni inceleyin.
Arabuluculuğun Avantajları
- Hız: İş ve kira uyuşmazlıklarında azami 4 hafta; ortalama mahkeme süresi 18–36 aydır
- Maliyet: Zorunlu arabuluculukta ilk 2 saatlik görüşme ücreti Adalet Bakanlığı tarafından karşılanır; anlaşma sağlanamazsa taraflar ek ödeme yapmaz
- Gizlilik: Toplantıda konuşulanlar gizlidir ve mahkemede delil olarak kullanılamaz
- Kontrol: Kararı hakim değil, taraflar birlikte verir; imzalamadan süreç bağlayıcı olmaz
- İlişkiyi koruma: Özellikle ticari ortaklar ve komşular arasındaki uyuşmazlıklarda müzakere yoluyla çözüm, tarafların ilişkisini sürdürmesini sağlar
- Kesinlik: Usulüne uygun imzalanan anlaşma belgesi, mahkeme ilamı niteliğinde bağlayıcıdır; temyiz yolu yoktur
Arabuluculuğa Uygun Olmayan Durumlar
Her sorun arabuluculukla çözülemez. Şu durumlarda doğrudan dava veya farklı hukuki yol gerekir:
- Ceza hukukundan doğan uyuşmazlıklar
- Boşanma davası (mal paylaşımı ve nafaka ayrı değerlendirilebilir)
- İflas ve konkordato süreçleri
- İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri
- Tahkim sözleşmesiyle çözüme bağlanmış uyuşmazlıklar
- Kamu hukukundan doğan uyuşmazlıklar (idari davalar)
Sonraki Adımlar
Durumunuzun zorunlu kapsama girdiğini anladıysanız ya da ihtiyari arabuluculuğu denemek istiyorsanız, sıradaki adım başvuru sürecini öğrenmektir.
- Başvuru adımları, arabulucu seçimi, ücretler ve müzakere süreci için: Arabuluculuk Başvuru Rehberi
- Kira uyuşmazlığıyla ilgili haklarınızı öğrenmek için: Kiracı Hakları Rehberi
- 149.000 TL altındaki tüketici şikayetleri için: Tüketici Hakem Heyeti Başvuru Rehberi
Önemli Bilgi
Önemli: Bu rehber genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; avukatlık hizmeti veya hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kendi durumunuza özgü değerlendirme için bir hukuk danışmanına başvurun.
Karmaşık bir durumla mı karşılaştınız? Bu durumda bir avukata danışmanızı öneririz. Baro derneklerinin adli yardım birimleri ücretsiz veya düşük ücretli hukuki destek sağlayabilir. Bulunduğunuz ilin barosu için tıklayınız
Sık Sorulan Sorular
İş uyuşmazlıkları (kıdem, ihbar, işe iade — 1 Ocak 2018'den beri), ticari uyuşmazlıklar (1 Ocak 2019'dan beri), kira tespit ve tahliye davaları (1 Eylül 2023'ten beri), apartman ve kat mülkiyeti uyuşmazlıkları (1 Eylül 2023'ten beri) ve 149.000 TL üzeri tüketici uyuşmazlıklarında (28 Temmuz 2020'den beri) arabuluculuk zorunlu dava şartıdır.
Zorunlu olan davalarda arabuluculuk adımını atlarsanız davanız 'dava şartı yokluğu' gerekçesiyle usulden reddedilir. Reddedilen dava yeniden açılabilir; ancak süre ve masraf kaybı yaşanır. Buna ek olarak, ilk toplantıya katılmayan taraf 7531 sayılı Kanun uyarınca yargılama giderinin yarısından sorumlu tutulabilir.
1 Eylül 2023'ten itibaren (7445 sayılı Kanun). Bu tarihten önce açılmış davalara eski kurallar uygulanır. Kira borcu nedeniyle ilamsız icra yoluyla başlatılan tahliye ise bu kapsamın dışındadır.
Zorunlu arabuluculukta ilk 2 saatlik görüşme ücreti Adalet Bakanlığı tarafından karşılanır. Anlaşma sağlanamazsa taraflar 2 saati aşan kısım için ödeme yapmaz. Anlaşma olursa ücret taraflarca paylaşılır ve uyuşmazlık tutarıyla orantılıdır. Tüketici uyuşmazlıklarında anlaşma sağlanırsa tüketicinin payı da devlet tarafından ödenir. Ücret ayrıntıları için Arabuluculuk Başvuru Rehberi'ne bakın.
Hayır. Usulüne uygun imzalanan anlaşma belgesi mahkeme ilamı niteliğinde kesin ve bağlayıcıdır; temyiz yolu yoktur. Bu nedenle imzalamadan önce belgeyi dikkatlice okuyun; gerekirse hukuki danışmanlık alın.
Tarafların kendi isteğiyle, zorunluluk olmaksızın herhangi bir özel hukuk uyuşmazlığında arabulucuya başvurmasıdır. Zorunlu kapsama girmeyen uyuşmazlıklar (aile hukukunda mal paylaşımı, gayrimenkul alım-satım, sigorta anlaşmazlıkları vb.) için dava öncesinde veya dava sırasında tercih edilebilir. Hız, gizlilik ve maliyet avantajları ihtiyari arabuluculukta da geçerlidir.
Uyuşmazlık tutarı 149.000 TL'nin altındaysa Tüketici Hakem Heyeti'ne başvurmanız gerekir; arabuluculuk bu tutarın altında zorunlu değildir. 149.000 TL ve üzerinde ise arabuluculuk zorunlu dava şartıdır. Bu eşik Ticaret Bakanlığı tarafından yıllık güncellenir; güncel tutarı bakanlık sitesinden doğrulayın.
Uyuşmazlık türüne göre değişir: İş ve kira uyuşmazlıklarında azami 4 hafta (3 hafta + 1 hafta uzatma), ticari uyuşmazlıklarda azami 8 hafta (6 + 2). Süreç anlaşmayla veya anlaşmazlık tutanağıyla sona erer; anlaşmazlık durumunda mahkemeye gitme hakkınız doğar.